Harmonije u opštoj zbrci, razgranati biljni motivi, simetrija koju treba otkriti, arhitektonski džez… Jednom rečju: secesija – pravac nastao krajem XIX i početkom XX veka zahvaljujući ubrzanoj urbanizaciji, razvoju privrede i iznenadnim društvenim promenama. Ovaj pravac je ostavio svoj pečat na sve umetnosti i oblasti modernog života. On nije samo stil u umetnosti, već i stil života.

 

Photo by: Szeged Tourism

 

Zahvaljujući Edenu Lehneru i Đuli Partošu, osnivačima Muzeja primenjene umetnosti u Budimpešti, secesija dobija sve veći prostor i u Subotici. Novi stil dobija na snazi izgradnjom Leović palate 1893.godine. Dok se u centrima ostalih gadova najčešće nalazi crkva ili katedrala, u Subotici se iznad grada uzdiže toranj Gradske kuće. Rađena je po projektu budimpeštanskih arhitekata Marcela Komora i Dežea Jakaba. Secesionistička dekoracija ovde je obogaćena romantičarskim motivima mađarskog folklora. Šetajući hodnicima i salama zdanja, ako ne pazimo, lako možemo zaboraviti na vreme diveći se obilju detalja ovog izuzetnog umetničkog blaga. Teško je ne primetiti Rajhlovu palatu preko puta železničke stanice. Arhitekta je ovu izuzetnu tvorevinu  u stilu mađarske varijante secesije podigao o svom trošku, bez mecene. Rajhl nažalost nije dugo uživao u svom izvanrednom umetničkom ostvarenju, ubrzo je zbog materijalnih poteškoća izgubio svoj dom. Sinagoga, Rajhlova palata, nekadašnja palata Subotičke trgovačke banke, palata hotela „Zlatno jagnje”, Gradska najamna palata, Najamna kuća Sonenberga, palata Mikše Demetera (danas Gradski muzej Subotice), – sve ove građevine doprinele su da se grad izdigne iz jedne učmale provincije iz romana Dežea Kostolanjija u sadašnju modernu Suboticu.

 

 

Photo by: Wikimedia: Gojko Gavrilo

 

Palić, svega osam kilometara udaljen od Subotice, krajem 19. veka važio je za veoma omiljenu banju i odmaralište. Zbog sve veće popularnosti, početkom 20. veka pojavila se potreba za renoviranjem i proširenjem banje. Posao je poveren čuvenim arhitektama Marselu Komoru i Dežeu Jakabu, koji su već stekli renome projektovanjem subotičke Gradske kuće i Sinagoge. Tandem je prionuo ogromnom poslu u duhu secesije, podržavane i od strane omladine,u čijim plodovima do dana današnjeg  uživaju svi posetioci Palića. Građevine su inspirisane mađarskom varijantom secesije i folklorom Transilvanije. Sve se međusobno razlikuju, ali ih ipak povezuje izbor materijala, struktura i poznata palićka crvena boja. Građevine su završene 1912. godine, tu spadaju Vodotoranj, Velika terasa, Ženski štrand, Muzički paviljon i Spomen česma. Vremenom svaka od ovih građevina postala je obeležje Palića, i nakon sto godina i dalje privlači one koji traže odmor i zabavu.

 

 

Photo by: Aleksandar Milutinović

 

Šetajući centrom Novog Sada, glavnog grada Vojvodine, svuda nas prate razgranati lijani Baumhorna Lipota. Nakon razgledanja Sinagoge preporučujemo odmor uz šoljicu kafe ispod dvospratne palate Jožefa Menrata, a potom približavajući se centru, sa leve strane, na uglu, otvara nam se prizor  nekadašnje Štedionice, dvospratnice u stilu bečke varijante secesije. Tu je odmah i čaroban prizor palate Gvozdeni Čovek, sagrađene po projektu Peklo Bele. Put nastavljamo prema Petrovaradinu, naime, u tvrđavi, zahvaljujući zaostavštini novosadske operske pevačice Melanije Bugarinović, posetioci imaju priliku da pogledaju jednu nesvakidašnju izložbu secesionističkog nameštaja.

 

 

Photo by: 025.info

 

Ovaj tipičan ravničarski gradić bogate kulture u mnogo čemu može da se poredi sa Suboticom ili Segedinom. Ipak, dolazak secesije Sombor je dočekao sa već formiranim arhitektonskim obeležjima, ali se uopšte nije ogradio ni od novog talasa koji je tada osvajao gradove Vojvodine. Za razliku od prethodno navedenih gradova, u Somboru nema kapitalnih zdanja gigantskih razmera. Tu posetioci umesto raskoši i pompe, sreću jednu umerenu varijantu mađarske secesije, bez tipičnih preterivanja. Jedini izuzetak je zgrada Muzičke škole sagrađena 1906. godine, dok ostale znamenitosti poput Vajdingerove palate ili Palate porodice Konjović osvajaju svojom geometrijom i čistotom linija. Bioskop Narodni je građen kao vesnik jednog novog doba 1914. godine, nastao kao vizija jednog ponosnog Somborca, Ernesta Bošnjaka, da Sombor pretvori u fabriku pokretnih slika. Grad je osim vrhunskih arhitekata iznedrio i izvanredne mađarske pisce kao što su Janoš Herceg i Mihalj Majtenji, i u Somboru se još uvek oseća duh prikazan u njihovom stvaralaštvu.

 

 

Photo by: Wikimedia: Mister No

 

Istorija „najbanatskijeg” grada ili „srca Banata”, Zrenjanina, čvrsto se vezuje za proterivanje Turaka i isušivanje močvarnih predela. Jezgro grada je nastalo na begejskim adama i poluostrvima, zbog toga je reka od velikog značaja za Zrenjanin. Centar grada je sačuvao svoj nekadašnji oblik, a glavna ulica, oko koje je sagrađen grad, postojala je već 1716. godine. Ovde svaka kuća ima svoju „priču” i ujedno je i spomenik kulture. Glavnu atrakciju glavne ulice predstavlja Gradska kuća izgrađena 1820. godine na osnovu projekta Jožefa Fišera, ali je njena fasada delo Edena Lehnera i Đule Partoša iz 1887. godine, u stilu neobaroka. Neobarok je i kasnije ostao jedan od vladajućih stilova u Zrenjaninu, ali ga ovde od ostalih stilova izdvaja njegovo mešanje sa secesijom. Prva gradska moderna trgovačka zgrada, robna kuća „Bence i sin” bila je uzor građevinama koje su je sledile, jer su kod nje prvi put arhitektonska rešenja prilagođena njenoj trgovačkoj funkciji. Ovaj primer sledio je i Lazar Dunđerski koji je svoju staru pivaru modernizovao i proširio u duhu secesije. Ako se nađete u Zrenjaninu, nipošto nemojte izostaviti „Šeherezadu”!  Ova kuća iz bajke sazidana je 1900. godine na osnovu projekta Ištvana Barte, a investitor je bio poznati bečkerečki vlasnik kamenorezačke radionice Teodor Tuner koji ju je sagradio za poslovno-trgovačke namene. Kuća poseduje i romantičarska obeležja, zbog toga spada u jednu od najinteresantnijih secesionističkih građevina.